حسن حسن زاده آملى
501
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)
درس 68 : اربعه متناسبه و ضرب ستينى و شبكه در درس پيش از اربعه متناسبه ، و ضرب شبكه ، و جدول ضرب ستينى سخن بميان آمده است ، بايد بدانها آشنا شويم كه در سير علمى اين دروس بدانها نياز داريم . شكل نوزدهم مقاله هفتم اصول اقليدس در برهان اربعه متناسبه است ، عبارت آن بتحرير خواجه طوسى چنين است « : كل اربعة اعداد فان كانت متناسبة كان مسطح الأول في الرابع كمسطح الثانى في الثالث ، و إن كان المسطح كالمسطح كانت متناسبة » . . . آنگاه شروع به اقامه برهان كرده است . تسطيح را در اصطلاح رياضى چند معنى است ، يكى اين كه تسطيح عبارت است از ضرب عددى در عددى ، و يا ضرب خطى در خطى كه محيط بسطحى اند كه هر يك از عدد و خط را ضلع مى نامند ، در صورتى كه آن سطح متوازى الاضلاع قائم الزوايا باشد . مثلا در اين شكل ا ب ح د ( ش 76 ) مسطح اب در ب ح يعنى حاصل ( شكل شماره 76 ) ضرب آن در اين مساوى سطح و مساحت ا ح است و از آن تعبير مى كنند به سطح اب در ب ح چنان كه خواجه در صدر مقاله دوم تحرير اقليدس گويد : و انا اعبر